به گزارش پایگاه اطلاع رسانی حزب تدبیر و توسعه، دیپلماسی ایرانی به نقل از بروکینگز نوشت: مذاکره کنندگان ایالات متحده و ایران این هفته در وین درباره روش های بازگشت دو کشور به توافق هسته ای ۲۰۱۵ توافقاتی داشتند. میلیون ها ایرانی همچنان از لحاظ اقتصادی از تحریم های سیاست اعمال فشار حداکثری ایالات متحده و از تاثیرات همه گیری کرونا رنج می برند و دولت جو بایدن هنوز منتظر است که ایران پیش از لغو تحریم ها به تعهدات برجامی خود بازگردد. و بسیاری شاهین های ایران در مقالات خود و حتی نمایندگان دو حزب در کنگره با امضای نامه هایی از از رئیس جمهوری بایدن خواسته اند از خسارت وارده به معیشت میلیون ها ایرانی به عنوان اهرم فشار برای گرفتن امتیازات بیشتر استفاده کند و به کارزار اعمال فشار حداکثری دونالد ترامپ ادامه دهد.

تاخیر در وصله توافق هسته ای درهم شکسته تنها به دلیل دشواری برنامه ریزی برای گام اول نیست. برخی معتقدند که تحریم ها موضع گیری مذاکراتی ایران را نرم کرده و در حالی که شواهد اندکی برای این باور وجود دارد، این دیدگاه سوء قرائت سوابق توافق است. آنچه ایران را در سال ۲۰۱۳ پای میز مذاکره کشاند آشفتگی اقتصادی ناشی از تحریم های دولت باراک اوباما نبود، بلکه تمایل مردمی از طبقه متوسط ایران برای بهبود شرایط اقتصادی از طریق دسترسی به اقتصاد جهانی و روابط بهتر با غرب بود. رئیس جمهوری حسن روحانی در سال ۲۰۱۳ با حمایت قابل توجه طبقه متوسط برای مذاکره درباره توافق هسته ای با ایالات متحده که خواسته اصلی رای دهندگان بود، در انتخاب پیروز شد. پیروزی او به دلیل آشفتگی اقتصادی نبود، بلکه از روی امید بود. تحریم های اوباما بر دستورکار انتخاباتی روحانی تاثیر داشت، اما دلیل آن نبود. چند ماه پس از اعمال تحریم ها ارزش پول ایران فروپاشید و تورم شدیدی به وجود آمد که دستاوردهای زندگی ایرانی های معمولی از جمله طبقه متوسط را از بین برد. اما تحریم ها به تنهایی به توافق هسته ای منجر نشد و تحریم های شدیدتر دوران ترامپ هم نمی تواند به چنین نتیجه ای بیانجامد.

یک دهه رکود اقتصادی ناشی از تحریم ها و شکستن وعده های بین المللی طبقه متوسط ایران را به جایی رسانده که ممکن است در آینده خود به عنوان نیرویی برای تعدیل سیاسی و حرکت به سمت جهانی شدن تجدیدنظر کند و اقدامات تیم های بایدن و روحانی در هفته های آینده در وین می تواند بر این ارزیابی مجدد طبقه متوسط تاثیر بگذارد.

ظهور طبقه متوسط

در ۱۵ سال پیش از تحریم های اوباما در سال ۲۰۱۱، رشد اقتصادی پایدار سرانه تولید ناخالص داخلی را به دو برابر رسانده و میلیون ها نفر را از طبقه فقیر و طبقه متوسط خارج کرده بود. این تحول محصول اصلاحات مبتنی بر بازار پس از پایان جنگ با عراق، سرمایه گذاری عمومی در زیرساخت های شهری، آموزش و بهداشت و افزایش قیمت نفت در دهه ۲۰۰۰ بود.

در همین دوره، داده های نظرسنجی نشان دادند که سطح استاندارد زندگی در مناطق شهری، محل زندگی طبقه متوسط، دو برابر بهبود یافته است. در این دوره طبقه متوسط به سرعت از ۲۸ درصد به ۶۰ درصد جمعیت رسید و جمعیت فقیر از ۳۳ درصد جمعیت به ۷ درصد کاهش یافت.

قدرت انتخاباتی

طبقه متوسط ایران به عنوان بزرگ ترین طبقه اجتماعی با بیشترین سطح تحصیلات، یک گروه رای دهنده قوی به شمار می روند. در سال ۱۹۹۷ که ایران اولین رئیس جمهور میانه رو خود را انتخاب کرد، طبقه متوسط فقط ۳۰.۵ درصد از جمعیت و ۵۶.۱ درصد از جمعیت تحصیل کرده در سن رای دهی (بالای ۱۶ سال) را تشکیل می داد. این درصد تا سال ۲۰۱۱ به دو برابر یعنی ۵۹.۸ درصد جمعیت کل و ۸۰.۹ درصد رای دهندگان تحصیل کرده رسید.

پیروزی روحانی در انتخابات سال ۲۰۱۳ نتیجه حمایت طبقه متوسط و مبتنی بر وعده او برای پایان دادن به تحریم ها و ترمیم روابط با غرب بود. او در دور اول در برابر ۶ نامزد دیگر با ۵۱ درصد آرا پیروز شد. ۴ سال بعد که توافق هسته ای را امضا کرده و اقتصاد از فشار تحریم ها رها شده بود، روحانی توانست ۵۷ درصد آرا را در برابر رقیب خود ابراهیم رئیسی، رئیس قدرتمند فعلی قوه قضاییه، به دست آورد. در زیرمجموعه طبقه متوسط مرفه شمال تهران (شمیرانات) ، سهم آراء روحانی از ۴۹ درصد در سال ۲۰۱۳ در سال ۲۰۱۷ به ۷۹ درصد رسید که نشان دهنده افزایش محبوبیت او در طبقه متوسط بود.

تحریم ها و برجام

تحریم های اوباما به تحقق توافق هسته ای کمک کرد چون مسیری مسالمت آمیز به اقتصادی فراهم می کرد که طبقه متوسط با آن آشنا و در آن رونق یافته بود. این تحریم ها همچنین شکنندگی پیوندهای جهانی ایران و نیاز این کشور به محدود کردن جاه طلبی های هسته ای برای دسترسی به اقتصاد جهانی را به طبقه متوسط نشان دادند. این تحریم ها کارساز بود زیرا سیاست کلی تغییر نظام را دنبال نمی کرد و طبقه متوسط را در برابر رهبری کشور و نیروهای امنیتی قرار نمی داد.

در مقابل، دونالد ترامپ و وزیر امور خارجه او، مایک پمپئو، خواستار تسلیم شدن ایران بودند و از تغییر نظام در این کشور سخن می گفتند و از ایرانی ها می خواستند تا علیه دولت خود با آنها همکاری کنند بدون اینکه تضمینی درباره نتیجه به آنها بدهند. طبقه متوسط ایران تمایلی به این مساله نداشت و حتی در اعتراضات به افزایش قیمت بنزین در پاییز ۲۰۱۸ عدم حضور طبقه متوسط در تهران و سایر شهرهای بزرگ محسوس بود. آنها بیشتر درگیر مدیریت زندگی خود در میانه بحران های اقتصادی و سلامت بودند.

آینده طبقه متوسط

در سیاست خارجی بایدن ادعا شده که در خدمت منافع طبقه متوسط ایالات متحده است. اما لازم است در این سیاست خارجی به طبقه های متوسط در کشورهای در حال توسعه، به ویژه در خاورمیانه، نیز توجه شوند. طبقات متوسط اغلب لنگرگاه ارزش های دموکراتیک محسوب می شوند، اما این ارزش ها نمی توانند در دوران سخت اقتصادی تحقق و توسعه یابند. طبقه متوسط ایران از سال ۲۰۱۱ تاکنون نوسانات شدید را تجربه می کرده است. سال های متوالی رشد منفی و مثبت عمدتا در پی تشدید یا کاهش تحریم ها، این طبقه را به سال ۲۰۰۱ و پیش از رونق بازگردانده است. از سال ۲۰۱۱ تاکنون طبقه متوسط ایران حدود ۸ میلیون نفر کاهش یافته است.

طبق نتایج یک نظرسنجی انجام شده در اوایل سال ۲۰۲۱، مشکلات اقتصادی دیدگاه ایرانی ها را به فاصله گرفتن از سیاستمداران میانه رو و جهانی شدن تغییر داده است. پشتیبانی از برجام که در زمان امضای توافق حدود ۸۰ درصد بود، اکنون به ۵۰ درصد کاهش یافته. اکثریت معتقدند که دولت پیش از مذاکره با بایدن باید لغو تحریم های ایالات متحده را خواستار شود. این نظرسنجی همچنین کاهش محبوبیت رئیس جمهوری روحانی و دولت او را نشان داد. حتی محبوب ترین عضو کابینه روحانی یعنی وزیر خارجه محمد جواد ظریف هم از ابراهیم رئیسی که در انتخابات در برابر روحانی شکست خورده بود، کمتر محبوب است.

اگر برجام تا ژوئن امسال که ایرانی ها رئیس جمهوری جدیدی انتخاب می کنند مجددا اجرایی نشود، به احتمال زیاد محافظه کاران در سال های آینده بر همه شاخه های دولت تسلط خواهند یافت. این مساله کار بایدن برای بازگشت به برجام و توسعه آن را دشوارتر می کند. با این حال، اگرچه برای ایالات متحده سخت است از ابزار مورد علاقه خود یعنی تحریم ها دست بکشد، اما در بلند مدت برای آن خیلی بهتر خواهد بود که دیگر از طبقه متوسط ایران به عنوان اهرم فشار بر دولت این کشور استفاده نکند.

انتهای پیام/

اردبیل – بیله سوار – پارس آباد – خلخال – شهرستان سرعین – کوثر – گرمی – مشگین شهر –  نمین – نیر – ارومیه – اشنویه – بوکان – پلدشت – پیرانشهر – تکاب – چالدران – چایپاره – خوی – سردشت – سلماس – شاهین دژ – شوط – ماکو – مهاباد – میاندوآب – نقده – تهران – آران و بیدگل – اردستان – اصفهان – برخوار – بوئین میاندشت – تیران و کرون – چادگان – سمیرم – شاهین شهر و میمه – شهرضا –  فریدن – فریدونشهر – فلاورجان – استان آذربایجان غربی – استان آذربایجان شرقی – استان اصفهان – استان قم – استان یزد – استان همدان – استان هرمزگان – استان مرکزی – استان مازندران – استان لرستان – استان گیلان – استان گلستان – استان کرمانشاه – استان کرمان – استان کردستان – استان قم – استان قزوین – استان فارس – استان سمنان – استان زنجان – استان بوشهر – استان تهران – استان البرز – استان خراسان جنوبی – استان خراسان رضوی – استان خراسان شمالی – استان اردبیل – استان ایلام – شهرستان اسلامشهر – شهرستان پاکدشت – شهرستان پیشوا – شهرستان تهران – شهرستان دماوند – شهرستان رباط کریم – شهرستان ری – شهرستان شمیرانات – شهرستان شهریار – شهرستان فیروز کوه – شهرستان قدس – شهرستان قرچک – شهرستان ملارد – شهرستان ورامین – شهرستان آباده – شهرستان ارسنجان – شهرستان استهبان – شهرستان اقلید – شهرستان بوانات – شهرستان پاسارگاد – شهرستان جهرم – شهرستان خرامه – شهرستان خرم بید – شهرستان خنج – شهرستان داراب – شهرستان رستم – شهرستان زرین دشت – شهرستان سپیدان – شهرستان سروستان – شهرستان شیراز – شهرستان فراشبند – شهرستان لامرد – شهرستان مرودشت – شهرستان ممسنی – شهرستان مهر – شهرستان نی ریز – شهرستان سمیرم